Խնձրիստանի «Ջուխտակ եղցի» սրբատեղին

Պատմական ակնարկ

Հուշարձանի կառուցման մասին պատմական աղբյուներում տվյալներ չեն պահպանվել։  «Ջուխտակ եղցի» սրբատեղին վավերացված է Արցախի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում որպես 11-13-րդ դարերի հուշարձան (ԱՀ ԿԳՄՍՆ վկայագիր)։ Հուշարձանի տարածքում հնագիտական ուսումնասիրություններ են կատարվել 2011 թվականին (արշավախմբի ղեկավար Գ․ Սարգսյան, ճարտարապետ  Ս․ Այվազյան) ( Հաշվետվություն 2011)։

Ճարտարապետա - հորինվածքային քննություն

Հնավայրը կոչվում է «Ջուխտակ եղցի», սակայն տարածքում պահպանվել է միայն մեկ մատուռ - եկեղեցի։ Տեղի բնակչության մոտ հուշարձանն առավել հայտնի է «Մեծ նան» և «Փոքր նան» անվանումներով։ Պահպանված մատուռ - եկեղեցին անվանում են «Մեծ նան»: Մատուռ - եկեղեցին գտնվում է կիսավեր վիճակում։ Արևելյան և արևմտյան պատերը կիսով չափ փլված են, թաղակապ տանիքի զգալի մասը չի պահպանվել (նկ․ 2)։ Արևելյան հատվածում պայտաձև հատակագծով խորանն է, որի բեմը չի պահպանվել։ Խորանի կենտրոնում է տեղակայված միակ փոքրիկ լուսամուտը, իսկ ավելի ձախ՝ հյուսիսային պատին, կա մեկ ուղղանկյունաձև խորշ (նկ․ 3)։ Ներսում կա մեկ խաչքար (նկ․ 4)։ Մատուռ - եկեղեցին ունի ուղղանկյուն հատակագիծ (չափերը` 6,3 x 4,5 մետր):  Կառուցվածքով բնորոշ է 11-13-րդ դարերին (ԱՀ ԿԳՄՍՆ վկայագիր)։  Դրա մասին են վկայում հուշարձանի պեղված և բացված փլատակներից գտնված խաչքարերի բեկորները, որոնք օգտագործված են եղել որպես շինաքար (նկ․ 5 )Մուտքը բացված է հարավային կողմից, չունի գեղարվեստական հարդարանք (նկ․ 6)։ Վերնամասում, որպես բարավոր, օգտագործված է մեծաչափ երկարավուն սալաքար (Հաշվետվություն 2011)։