Շոշ գյուղի դամբարանադաշտը

Պատմակամ ակնարկ

1990 թվականի օգոստոս ամսին Հայկական ԽՍՀ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտւտի կից գործող Ստեփանակերտի հայագիտական կենտրոնի արշավախումբը հետախուզական պեղումներ է կատարել Շոշ գյուղի դամբարանադաշտում (Պետրոսյան 1989, 76-78, Պետրոսյան, Սաֆարյան 1991, 53-54, Պետրսյան 2006, 425-433)։

Հնագիտական ուսումնասիրություն

Արշավախբի կողմից վավերացվել են 62 դամբարանաբլուրներ (նկ․ 1)։

Դրանք 10-40 մետր պարագիծ, մինջև 2 մետր բարձրություն ունեցող արհեստական թմբեր են՝ ճեղքվող քարից շարված օղակաձև զրահներով և կենտրոնի արհեստական լիցքի մեջ տեղադրված մեկական սալարկղերով։ Դամբարանաբլուրների գագաթները ավերված են, հաճախ երևում են թաղման խցերի սալերը, եզակի դեպքերում երևում են նույնիսկ ավերված խցերը։ Արշավախմբի կողմից պեղվել են երկու դամբարանաբլուր (թիվ 1 և 3), որոնք թալանված էին։ Թիվ 1 դամբարանաբլուրի (պարագիծը՝ 36 մ, բարձրությունը՝ 1,50 մ) զրահի վրա գտնվեցին վանակատե ցլեպ, նետասլաքի ծայր և խեցու տարբեր կտորտանքներ (նկ․ 2)։ Խուցն ուներ հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք ձգվածություն (երկարությունը՝ 1,80 մետր, լայնությունը՝ 0,80 մետր, խորությունը՝ 1,0 մետր), ծածկասալերը բացակայում էին, նախամուտքը (դրոմոս) հարավ-արևելքից էր։ Խցի մեջ 0,4 մետր խորությունից սկսած մինչև հատակը, հատկապես նախամուտքին հարող հատվածում գտնվեցին մարդկային կմախքի մի քանի ոսկորներ (բազկոսկրի, ծնկոսկրի և թիակի մասեր), երկկանթ երկու կճուճների բեկորներ՝ մեկը սև-դարչնագույն փայլեցումով, մյուսը՝ սևափայլ-դարչնագույն։

Գրականություն

1.Պետրոսյան 1989 - Պետրոսյան Հ․ Նոր Արմենավանի վաղմիջնադարյան դամբարանադաշտը (1988 թ.), Հայկական ԽՍՀ-ում 1987-1988 թթ. դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական նստաշրջան, զեկ. թեզ., Երևան, էջ 76-78:

2.Պետրոսյան, Սաֆարյան 1991 - Պետրոսյան Հ․, Սաֆարյան Վ․ Հետախուզական պեղումներ Արցախում, Հանրապետական հնագիտական նստաշրջան, զեկուցումների հիմնադրույթներ, Երևան, էջ 53-54։

3.Պետրոսյան 2006 - Պետրոսյան Հ․ Հնագիտական հետազոտություններն Արցախում, Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետություն․ անցյալը, ներկան և ապագան,  Միջազգային գիտաժողով, Երևանի պետական համալսարանի հրատ․, էջ 425-433։