
Ստեփանակերտի պատկերասրահը
Պատմությունը
Ստեփանակերտ քաղաքի պատկերասրահը հիմնադրվել է 1982 թվականի փետրվարի 10-ին։
Արցախյան պատերազմի տարիներին ստեղծված իրավիճակով պայմանավորված այն ժամանակավոր դադարեցրել էր գործունեությունը։ Երկար ընդմիջումից հետո՝ 2001թ. հուլիսի 12-ին Ստեփանակերտի պատկերասրահը վերաբացվել է և տեղակայվել Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի առաջին հարկի դահլիճում:
Ավելի ուշ՝ 2013 թվականի հոկտեմբերի 12-ին կայացավ Ստեփանակերտի պատկերասրահի նորակառույց սրահի բացումը, որի ժամանակ ներկայացված էին Արցախի ժամանակակից արվեստագետների ստեղծագործությունները, ինչպես նաև հայտնի քանդակագործ Սարգիս Բաղդասարյանի աշխատանքները:
2023 թվականի սեպտեմբերից Ստեփանակերտն օկուպացված է Ադրբեջանի կողմից:
Հավաքածուն
Թանգարանում պարբերաբար անց էին կացվում արցախցի արվեստագետների ստեղծագործությունների ցուցահանդեսները։ Պատկերասրահն ուներ իր սեփական ֆոնդը, որը բաղկացած էր 300-ից ավելի կտավից և ավելի քան 50 քանդակից։ Հավաքածուն պարբերաբար համալրվում էր նոր գեղանկարներով և քանդակներով՝ շնորհիվ պատկերասրահում կայացած ցուցահանդեսների հեղինակների նվիրատվության:
Գործունեությունը պատերազմից առաջ
Պատերազմից առաջ պատկերասրահը ակտիվ գործում էր՝ տարեկան մի քանի ժամանակավոր ցուցահանդեսներով։ Պատկերասրահը կազմակերպում է կերպարվեստի և դեկորատիվ կիրառական արվեստի ցուցահանդեսներ, ֆոտոցուցահանդեսներ, վարպետության դասեր, դասախոսություններ, ինտելեկտուալ-խաղեր, համերգներ և այլ բնույթի միջոցառումներ: Կազմակերպվում են պրոֆեսիոնալ և ինքնուս ստեղծագործողների աշխատանքների ցուցահանդեսներ:
Պատկերասրահը ակտիվ համագործակցում էր Արցախի և Հայաստանի նկարիչների միության անդամների, ինչպես նաև օտարերկրյա հեղինակների հետ: Պատկերասրահի տարածքում գտնվում էր երկու արվեստանոց:
Վիճակը պատերազմից հետո
2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախից հայերի բռնի տեղահանման ժամանակ հավաքածուի մեծ մասը հնարավոր է եղել տեղափոխել անվտանգ վայր։
Թանգարանը և միջազգային իրավական կարգավորումները
Ինչպես ցանկացած մշակութային արժեքի, այնպես էլ թանգարանի և հավաքածուի պաշտպանության միջազգային իրավա-օրենսդրական հիմքը կազմում են Զինված ընդհարման դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին Հաագայի 1954 թվականի կոնվենցիան և իր երկու արձանագրությունները (1954 և 1999 թվականներ)։ Համաձայն «Զինված հակամարտությունների ժամանակ մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին» 1954 թվականի Հաագայի կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածի՝ արգելված է մշակութային ժառանգության հանդեպ վանդալիզմի, գողության, կողոպուտի, յուրացման, թշնամանքի և հաշվեհարդարի ցանկացած գործողություն։ Ըստ Հաագայի 1954 թվականի առաջին արձանագրության՝ արգելված է գրավյալ տարածքներում ոչնչացնել մշակութային կամ հոգևոր արժեքները։ Հաագայի 1999 թվականի երկրորդ արձանագրությունը վերահաստատում է այս պահանջը և այդպիսի արարքը՝ ըստ 15-րդ հոդվածի, որակում որպես միջազգային հանցագործություն։ Մշակութային արժեքների ոչնչացման գործողություններն արգելվում են նաև Ժնևի 1949 թվականի օգոստոսի 12-ի պատերազմից տուժածների պաշտպանության, պատերազմի օրենքների և սովորույթների վերաբերյալ միջազգային չորս կոնվենցիաների և արձանագրութունների, ինչպես նաև ՄԱԿ-ի համապատասխան բանաձևերի և Մարդու իրավունքների պաշտպանության պայմանագրերի։
Թանգարանը բաղկացած էր չորս սրահից, որտեղ ցուցադրվում էր գյուղից և շրջակայքից հայտնաբերված հնագիտական տարբեր իրեր, ազգագրական բնույթի գորխիքներ, ինչպես նաև հայրենական պատերազմից մասնակիցներին վերաբերող լուսանկարներ և անձնական իրեր (նկ. 7)։
Սկզբնական շրջանում թանգարանային ցուցանմուշները ցուցադրվել են գյուղի դպրոցի տարածքում, իսկ ավելի ուշ տեղափոխվել են «Ջինհազ» կոչվող վայրում կառուցված Հայրենական պատերազմի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանի ներսի հատվածում։