Արևշատի սբ․ Աստվածածին եկեղեցին
Տեղադրությունը
Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է Արցախի Հադրութի շրջանի Արևշատ (Դոլանլար) գյուղում։ Տեղակայված է Արևշատի հին թաղամասում, գյուղի արևելյան եզրին (նկ․ 1)։ 2020 թվականի պատերազմի հետևանքով Արևշատը ինչպես և Հադրութի ամբողջ շրջանը օկուպացված են Ադրբեջանի կողմից։
![Surb Astvatsatsin](https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/Surb-Astvatsatsin.jpg)
![նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավ արևմուտքից․ լուս․՝ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։](https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/001-2-1-1024x768.jpg)
նկ. 1 Եկեղեցու ընդհանուր տեսքը հարավ արևմուտքից․ լուս․՝ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։
Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբում։ Այն ուղղանկյուն հատակագծով եռանավ շինություն է (նկ․ 2)։ Կառուցվել է տեղական կոպտատաշ քարերով, դեղնավուն կրաքարով և կրաշաղախով։ Ներսույթի պատերը սվաղվել են։ Սրբատաշ են միայն դռների և լուսամուտների արտաքին անկյունաքարերը։
Արևելյան կողմում կիսաշրջանաձև խորանն է։ Խորանի գմբեթարդը եղել է թաղակապ, սակայն չի պահպանվել։ Խորանին զուգահեռ գտնվում են ավանդատները։ Առաստաղը եղել է գերանակապ, տանիքի ծանրությունն իրենց վրա են կրել փայտե սյուները։ Տանիքը եղել է երկթեք և կղմինդրածածկ, որը հետագայում փոխարինվել է մետաղական թիթեղով։ Ոչ ծածկը և ոչ էլ սյուները չեն պահպանվել։ Եկեղեցին ավերվել է արցախյան առաջին պատերազմի տարիներին, «Օղակ» գործողության արդյունքում գյուղի ադրբեջանական օկուպացիայի տարիներին (1991-1993 թթ․), որի ժամանակ հրկիզվել ու ավերվել է ոչ միայն եկեղեցին (նկ․ 3, 4), այլև ամբողջ գյուղը, գերեզմանոցը և տարածքի գրեթե բոլոր հուշարձանները։
![նկ. 3 Եկեղեցին հարավ-արևմտյան կողմից, լուս․՝ Վ․ Բադալյանի։](https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/003-3.jpg)
նկ. 3 Եկեղեցին հարավ-արևմտյան կողմից, լուս․՝ Վ․ Բադալյանի։
![նկ. 2 Եկեղեցու ներսը արևմուտքից, լուս․՝ Վ․ Բադալյանի։](https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/002-3.jpg)
նկ. 2 Եկեղեցու ներսը արևմուտքից, լուս․՝ Վ․ Բադալյանի։
![նկ. 4 Եկեղեցու ներսը, և ավերված արևմտյան լուսամուտը, լուս․՝ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։](https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/004-3.jpg)
նկ. 4 Եկեղեցու ներսը, և ավերված արևմտյան լուսամուտը, լուս․՝ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։
Եկեղեցին ունի մեկ մուտք՝ բացված հարավային ճակատից (նկ․ 5)։ Մուտքի աջ և ձախ հատվածները զարդարված են գեղաքանդակ որմնախոյակներով (նկ․ 6, 7)։ Լուսավորությունը կատարվել է արևմտյան ճակատի մեկ, հարավային ճակատի երեքական մեծ և արևելքից խորանի ու զույգ ավանդատների մեկական փոքրիկ լուսամուտներով։
Խորհրդային տարիներին եկեղեցին ծառայեցվել է տնտեսական նպատակներով, վերածված է եղել պահեստի և որոշակի կցակառուցումների է ենթարկվել։
![նկ. 6 Մուտքի ձախակողմյան որմնախոյակը, լուս․՝ Վ․ Բադալյանի։](https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/006-1.jpg)
նկ. 6 Մուտքի ձախակողմյան որմնախոյակը, լուս․՝ Վ․ Բադալյանի։
Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո
2020 թվականի պատերազմական գործողությունների ժամանակ հուշարձանը չի տուժել։ Շրջանի օկուպացումից հետո հուշարձանի մասին որևէ տեղեկություն հայտնի չէ։
![նկ. 5 Եկեղեցու մուտքը, լուս․՝ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։](https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/005-2-1.jpg)
նկ. 5 Եկեղեցու մուտքը, լուս․՝ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության հուշարձանների պահպանության վարչության շտեմարան։
![նկ. 7 Մուտքի աջակողմյան որմնախոյակը, լուս․՝ Վ․ Բադալյանի։](https://monumentwatch.org/wp-content/uploads/2021/10/007-1.jpg)
նկ. 7 Մուտքի աջակողմյան որմնախոյակը, լուս․՝ Վ․ Բադալյանի։
Արևշատի սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Արցախ