Պատմական ակնարկ
Ստեփանակերտ քաղաքի գլխավոր տաճարի հիմնարկերքը կատարվել է 2006 թվականին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի ձեռամբ: Մայր տաճարի կառուցման գաղափարը առաջացել էր Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանի մոտ, ինչը պայմանավորված էր Ստեփանակերտ քաղաքի բնակչության հոգևոր պահանջները բավարարող մեծ եկեղեցական կառույց ունենալու անհրաժեշտությամբ: Համաձայն գաղափարի՝ եկեղեցին պետք է դառնար նաև Արցախի ամենամեծ եկեղեցական կառույցը և թեմի առաջնորդանիստը: Եկեղեցին կառուցվել է բարերարների մեկենասությամբ: Որպես եկեղեցու հիմնական մեկենասներ հանդես են եկել գործարար Հրանտ Վարդանյանը և նրա որդիները՝ Միքայել և Կարեն Վարդանյանները, ովքեր եկեղեցու օծման օրը արժանացել են Հայաստանյաց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» պատվո բարձրագույն շքանշանին: Եկեղեցու ճարտարապետն է Գագիկ Երանոսյանը: Մայր տաճարը պաշտոնապես օծվել է 2019 թվականի ապրիլի 7-ին (https://www.youtube.com/watch?v=_AK9_2NVbmM)։
Եկեղեցու անվանակոչության պատմությունը կապվում է Պարգև Սրբազանի հետ։ Շինարարության ընթացքում՝ 2015 թվականին նա կիսվել է իր մտորումներով այս կապակցությամբ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ «Աստվածամոր Սուրբ Հովանի» անունը անսովոր էր Հայոց եկեղեցու համար և ավելի շատ կապվում էր ռուսական ավանդույթի հետ, Սրբազանն անվան այդ առաջարկը ներկայացրել էր Վեհափառին, ով համաձայնել էր։ Անվանումը խորհրդանշական էր և ինչպես Պարգև Սրբազանը, այնպես էլ ժողովուրդը հավատում էր Աստվածամոր հովանավորությանը։
Եկեղեցու անվանումը արտահայտում է այն հավատը, որ Սուրբ Աստվածամայրը հոգևոր պաշտպանություն է տալիս ժողովրդին, և եկեղեցին գտնվում է նրա հովանու ներքո։ Պետք է նշել նաև, որ Մայր տաճարը իրական հովանի էր արցախյան երկու պատերազմների ժամանակ, երբ նրա ընդարձակ նկուղը ապաստարան էր դարձել հարյուրավոր արցախցիների համար։
Եկեղեցին կարևոր կենտրոն էր Արցախի հավատացյալների համար և տեղավորում էր շուրջ 1500 մարդ։ Այն խորհրդանշում էր Արցախի հոգևոր կյանքի վերածնունդը և հայկական ինքնության պահպանումը։
Ճարտարապետական - հորինվածքային քննություն
Եկեղեցու արտաքին տեսքը և հատակագիծը Զվարթնոցի և Հռիփսիմեի տաճարների համադրությունն է։ Այդ մասին ժամանակին խոսում էր նաև եկեղեցու ճարտարապետը։ (https://www.youtube.com/watch?v=7m3PWGO5m4Y)։
Հատակագծային և ծավալատարածական հորինվածքը հայկական դասական ճարտարապետական ոճի վերաիմաստավորումն էր, որտեղ դասական շինարարական արվեստը համադրված էր կառուցման ժամանակակից տեխնոլոգիաների հետ։
Հատակագծում գլխավոր առանցքը շեշտված էր արևելք արևմուտք ուղղությամբ։ Արևելյան կողմում ավագ խորանն էր։ Եվս հինգ խորաններ տեղադրված էին միջանկյալ կողմնորոշման առանցքի վրա՝ եկեղեցու հատակագծին հաղորդելով վեցախորան հորինվածք։ Եկեղեցու երկարությունը հասնում էր մոտ 35 մետրի, լայնությունը՝ 30 մետր։ Սիմետրիկ հորինվածք է, միայն արևմտյան՝ գլխավոր մուտքի հատվածը մի փոքր երկարացված։ Տաճարն ուներ երեք մուտք (նկ. 2)։ Արևմտյան կողմից եկեղեցուն կից էր եռահարկ, 24 մետր բարձրությամբ զանգակատունը (նկ. 3):
