Չլդրան գյուղի «Նահատակ» եկեղեցին

Պատմական ակնարկ

Չլդրան գյուղի և նրա շրջակայքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում ներառված է 45 հուշարձան, որոնցից մեկն էլ «Նահատակ» եկեղեցին է (մանրամասն տես՝ Արցախի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ)։ Հուշարձանը հայտնի է նաև «Սուրբ Գրիգոր», «Ըխպրքանի Նահատակ եղցի», «Ախպրքանի Նահատակ» անվանումներով։ Չնայած որոշ նկարագրություններում եկեղեցին ներկայացվում է որպես 17-րդ դարի կառույց, այն կամարների կանոնավորությամբ, շարվածքում հորիզոնական սալերի օգտագործման տեխնիկայով և մուտքի միակտոր երեք բլոկներով չի բացառում 13-րդ դարի վերջով կամ 14-րդ դարով թվագրելը:

Հուշարձանի մասին պատմական աղբյուրներում ստույգ տվյալներ կամ տեղեկություններ չեն պահպանվել։ «Նահատակ» եկեղեցին հիշատակվում է Շ․ Մկրտչյանի աշխատություններում (Մկրտչյան 1976, 50; Մկրտչյան 1980, 29; Мкртчян 1989, 30, 52): Հուշարձանը զբաղեցնում է 0․5 հեկտար տարածք։ «Էջմիածին» հանդեսում Շ․ Մկրտչյանը բնութագրելով Չլդրան գյուղի հուշարձանները նշում է նաև Նահատակը․ «Նահատակ եկեղեցի, սրբավայր։ Գտնվում է Ախպերական տեղամասում, մասամբ քայքայված է, շուրջը կան հին ու նոր գերեզմաններ» (Մկրտչյան 1976, 50):

Ճարտարապետա-հորինվածքային նկարագրություն

Հավնական է եկեղեցին կառուցվել է միջնադարյան ավելի հին սրբատեղիի տարածքում։ Դրա մասին են վկայում ինչպես ներկայիս կառույցի պատերին ագուցված, այնպես էլ եկեղեցու շրջակայքում պահպանված 12–13-րդ դարերի գեղաքանդակ խաչքարերն ու տապանաքարերը (նկ․ 2)։

Եկեղեցին հատակագծային և ծավալատարածական հորինվածքով միանավ թաղակապ սրահ է, որն արևելյան կողմում ավարտվում է կիսաշրջանաձև խորանով։ Կառույցի չափերն են ՝ 11,9 × 7 × 5,4 մետր։ Այն կառուցված է տեղական կոպտատաշ քարով և կրաշաղախով։ Թաղածածկը հենվում է հյուսիսային և հարավային պատերին կից որմնասյուներից բարձրացող կամարի վրա, և սահուն կերպով միաձուլվում է պատերի հարթությանը (նկ․ 3)։

Վիճակը պատերազմից առաջ և հետո:

Հուշարձանի ներկայիս վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

Գրականություն

1. Մկրտչյան 1976 - Մկրտչյան Շ․, Մարտակերտի շրջանի պատմական հուշարձանները, «Էջմիածին», Գ, էջ 48-57։
2. Մկրտչյան 1980 - Մկրտչյան Շ Լեռնային Ղարաբաղի պատմա-ճարտարապետական հուշարձանները, Երևան։
3. Мкртчян 1989 - Мкртчян Ш. Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, Ереван․
4. Արցախի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - https://hy.wikipedia.org/wiki/։
5. ԱՀ ԳԿՄՍ վկայագիր - Արցախի Հանրապետության գիտության, կրթության, մշակույթի և սպորտի նախարարության վկայագիր։
6. Ախպերքան, Նահատակ եկեղեցի - (https://hishatakaran.org/hy/documents/387)։